بخساد

آخرین مطالب

۱ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «نحوه مفعولی کردن در گیلکی» ثبت شده است

  

با بهره‎گیری از صفحه‎کلید پیشنهادی ورگ و با اندکی تغییرات در اسلوب نوشتاری‎اش به روش و اسلوبی دست یافتیم که درش در حد توان به چهار هدف زیر توجه شده!

۱. حفظ شکل ظاهری: کلمات هنگام تصریف (هنگام تبدیل به یکی از حالات مفعولی، متممی، جمع و یا فشرده) نباید دست کاری شوند و باید شکل ظاهری خود را حفظ کنند.

۲. نوشتار برطبق گفتار: کلمات همان‎گونه نوشته شوند که به زبان آورده می‎شوند.

۳. رفع ابهام از طریق انحصاری بودن کلمات:  پس از تصریف کلمه‎ای نباید به نتایج مشابهی برسیم.

۴. یکتایی علامت مفعول: در حد توان باید علامت حالت مفعولی رو یکتا کرد تا خواننده با دیدنش یاد مفعول بیفتد.


نکاتی چند در باب این اسلوب!

تذکر: مواردی که به ستاره (*) ختم میشوند بر گرفته شده از سایت ورگ می‎باشند.

۱. همزه نشاندهنده حالت مفعولی می‎باشد که بدین اشکال ظهور می‎یابد: ؤ /ۀ /ئ/ یء /ء

۲. برای نمایش آوای o یا ضمه ( ُ) در هر دو حالت کشیده و کوتاه و نیز براى نمایش صداهای ow، از «ؤ» (ىپیش: yəpiš) استفاده می‌کنیم.* مانند: مؤز، خؤنه، لؤنه، دؤنه

۳. برای نمایش آوای او (u) در هر دو حالت کوتاه و کشىده از «ۊ» استفاده می‌کنیم.* مانند: تۊر، گۊل

۴. در کلمه‌هایی که با دو حرف نمایندهٔ یک مصوت آغاز می‌شود (ایران، اؤره، ائره و…)، الف اول کلمه همچنان به صورت سنتی نوشته می‌شود اما خوانده نمی‌شود.*

۵. برای نمایش مصوت‌های ترکیبی مختص زبان گیلکی از ترکیب علایم موجود استفاده مى‌شود: تیۊل، ریۊت و…* .

۶. برای نمایش صامت /y/ از «ى» استفاده می‌کنیم که در هر دو حالت جدا و چسبیده بینقطه است. مانند: چأىی. حسنى (حسنک).*

۷. کلمه‌هایی که در آن‌ها بعد از ی، ى مى‌آید، این‎گونه نوشته می‎شوند: بیىه، ایىٔندر، ایىه و ... .

۸. در صورت نیاز به فاصله یا نیم‌فاصله از خط تیره استفاده می‌شود* .

۹. گاهى لازم است که تاکید کنیم که در یک کلمه بعد از یک حرف شوا داریم؛ در این موارد می‌توان از هفت کوچک استفاده کرد. مانند وٚرگ یا کٚل. در صفحه‌کلید گیلکی اگر کلید شیفت را نگه دارید و هفت کوچک را بزنید، می‌توانید بالای یک حرف شوا بگذارید. اما نباید در این کار زیاده‌روی کرد.*

به صۊرت پیش فرض بین دو حروف بی‎صدا در یک کلمه شوا می‎آید. مانند: ور (به فارسی: گیح) vər

۱۰. برای نمایش آوای a یا فتحه ( َ ) در حالت کشیده از «أ» و «ۀ» استفاده می‌کنیم. مانند: خؤنۀن، وأکتن (به فارسی: خسته شدن).

_سوال: چه موقع از «أ» و چه موقع از «هٔ» استفاده کنیم؟!

جواب: از «هٔ» معمولا برای جمع بستن کلمات، تصریف کلمات و همچنین تصریف افعال در انتهای فعل استفاده می‎شود. مانند: ماضی نقلی فعل دٔکتن (دٔکتۀم، دٔکتهٔ‎ی،...)

۱۱. برای نمایش آوای a یا فتحه ( َ ) در حالت کوتاه از «ٔ» استفاده می‌کنیم. مانند: ؤچه، ؤکتن (به فارسی: شدن)، ؤر (به فارسی: کنار) var

ـارائه چند مثال:

دٔکتن، ؤکتن، هٔکتن ... dakətən, vakətən, hakətən

دگیتن، وگیتن، توأدأن ... dəgitən, vəgitən, təva:da:n

 ـاز شما دعوت میشود به این مکالمه هم توجه کنید.

۱۲. معروفترین و مهمترین نشانه، «ˇ» است که در اصل نشاندهندهٔ شوا(ə)ست. اما به طور قراردادی ما در ترکیبهای اضافی از آن استفاده می‌کنیم. *
اضافهٔ ملکی: ماکانˇ جۊف *
اضافهٔ وصفی: سۊرخˇ رۊجا *
اضافهٔ معمولی: اۊتاقˇ مئن *


حال با دیدی کلی تر به این اسلوب می‎نگریم!


در حالت جمع

 نشانه » ءن / آن


 1. کلماتی که به (ه) ختم میشوند برای جمع بستن ( ه ) را برداشته و ( ۀن ) اضافه میکنیم...

 * ؤچه (=پسر) vachə » ؤچۀن (=پسرها) vacha:n

 * خؤنه (=خانه) xonə » خؤنۀن (=خانه‎ها) xona:n

 * ؤره (=بره) varə » ؤرۀن (=بره‎ها) vara:n

 

2. کلماتی که به ( ی ) ختم میشوند برای جمع بستن ( ی ) را برداشته و ( ئ‎ن ) اضافه می‎کنیم

 * چابۊکسری » چابۊکسرئ‎ن chabuksaren

 * سٔردی (=نردبان) » سٔردئ‎ن (=نردبان ها) sarden

 

3. کلماتی که به ( الف ) ختم میشوند برای جمع بستن ( الف ) را برداشته و ( أن ) اضافه میکنیم

 * رۊستا » رۊستأن (=روستاها) rusta:n

 * پا » پأن (=پاها) pa:n

 * جا » جأن (=جاها) ja:n

 * هٔخسا (=تلاش) » هٔخسأن (=تلاش‎ها) haxsa:n

 

4. کلماتی که به (  ۊ ) ختم میشوند برای جمع بستن (  ۊ ) را برداشته و ( ؤن ) اضافه میکنیم

 * لاکۊ (=دختر) » لاکؤن (=دخترها) laakon

 * تارۊ (=جارو) » تارؤن (=تاروها) taaron

 

5. در باقی موارد برای جمع از ( آن ) استفاده میکنیم

 * دار » دارآن (=درخت‎ها) daaraan

 * سیفتال (=زنبور) » سیفتال‎آن (=زنبورها) siftaalaan

-------------------------

در حالت مفعولی و متممی

 نشانه » ء


1. کلماتی که به ( ه ) ختم میشوند برای مفعولی کردن (ه) را برداشته و ( ۀ ) اضافه میکنیم

 * ؤچه (=پسر) vachə » ؤچۀ (پسر را / به پسر) vach:a

 * خؤنه (=خانه) » خؤنۀ (=خانه را / به خانه)

 * ؤره (=بره) » ؤرۀ (=بره را / به بره)

 

 2. کلماتی که به ( ی ) ختم میشوند برای مفعولی کردن (ی) را برداشته و ( ئ ) اضافه میکنیم

 * کی ki » کئ (کی رو / به کی) ke

 * چی » چئ (چی رو / به چی)

 * سٔردی (=نردبان) » سٔردئ (=نردبان رو ...)


 3. کلماتی که به ( ۊ ) ختم میشوند برای مفعولی کردن (ۊ) را برداشته و ( ؤ ) اضافه میکنیم

 * لاکۊ (=دختر) » لاکؤ (دختر را / به دختر)

 * تارۊ (=جارو) » تارؤ (=جارو را / به جارو)


4. کلماتی که به ( ئه ) ختم میشوند برای مفعولی کردن به انتهاش ( یء ) اضافه میکنیم

 * کٔلأچئه (=کلاچای) » کٔلأچئه‎یء (=کلاچای رو/ به کلاچای)

 * ؤچئه (=پسره) vache » ؤچئه‎یء (=پسره رو) vacheyə

 * لاکئه (=دختره) lake » لاکئه‎یء (=دختره رو) lakeyə

 تذکر) در گیلکی در اکثر مواقع به انتهای نام‎ها هنگام تلفظ /ئه/ اضافه میشود.

 مثال:

 حسن » حسنئه »» حسنئه‎یء

 بهرام » بهرامئه »» بهرامئه‎یء

 سینا » سینئه »» سینئه‎یء

 

 5. کلماتی که به ( الف ) ختم میشوند برای مفعولی شدن همزه ( ء ) را به انتهای کلمه اضافه میکنیم

 * رۊستا » رۊستاء (=روستا را / به روستا)

 * پا pa » پاء (=پا را / به پا) pa

 * جا ja » جاء (=جا را / به جا) ja


 6. در باقی کلمات برای مفعولی کردن ( ء ) اضافه میکنیم

 * دار (=درخت) » دارء (=درخت را/ به درخت) daarə

 * سیفتال (=زنبور) » سیفتالء (=زنبور را / به زنبور)

--------------------------------

 در حالت فشرده (هیسن)

  نشانه » '


 1. کلماتی که به ( ه ) ختم میشوند مثل ؤچه (=پسر) برای فشرده کردن ( ه ) را برداشته و داریم

 

 * برای اول شخص مفرد ( ۀ'م ) اضافه میشود » ؤچۀ'م : ؤچه هیسم vacham

 * برای دوم شخص مفرد ( ۀ'ی ) اضافه میشود » ؤچۀ'ی : ؤچه هیسی vachay

 * برای سوم شخص مفرد ( ۀ'ﻪ ) اضافه میشود » ؤچئه': ؤچه هیسه vachae

 * برای اول شخص جمع ( ۀ'یم ) اضافه میشود » ؤچۀ'ىم : ؤچه هیسیم vachaym

 * برای دوم شخص جمع ( ۀ'ین ) اضافه میشود » ؤچۀ'ىن : ؤچه هیسین vachayn

 * برای سوم شخص جمع ( ۀ'ن ) اضافه میشود » ؤچۀ'ن : ؤچه هیسن vachan

 

 2. کلماتی که به ( ی ) ختم میشوند مثل شی (=اهل) برای فشرده کردن ( ی ) را برداشته و داریم

 

 * برای اول شخص مفرد ( ئ'م ) اضافه میشود » شئ'م : شی هیسم shem

 * برای دوم شخص مفرد ( ئ'ی ) اضافه میشود » شئ'ی : شی هیسی shey

 * برای سوم شخص مفرد ( ئ'ﻪ ) اضافه میشود » شئ'ﻪ : شی  هیسه she

 * برای اول شخص جمع ( ئ'یم ) اضافه میشود » شئ'ىم : شی هیسیم sheym

 * برای دوم شخص جمع ( ئ'ین ) اضافه میشود » شئ'ىن : شی هیسین sheyn

 * برای سوم شخص جمع ( ئ'ن ) اضافه میشود » شئ'ن : شی هیسن shen

 

 3. کلماتی که به ( الف ) ختم میشوند مثل "سینا" برای فشرده کردن ( الف ) را برداشته و داریم

 

 * برای اول شخص مفرد ( 'م ) اضافه میشود » بینا'م : بینا هیسم

 * برای دوم شخص مفرد ( 'ى ) اضافه میشود » بینا'ى : بینا هیسی

 * برای سوم شخص مفرد ( 'ﻪ ) اضافه میشود » بینئه' : بینا  هیسه

 * برای اول شخص جمع ( 'ىم ) اضافه میشود » بینا'ىم : بینا هیسیم

 * برای دوم شخص جمع ( 'ىن ) اضافه میشود » بینا'ىن : بینا هیسین

 * برای سوم شخص جمع ( 'ن ) اضافه میشود » بینا'ن : بینا هیسن

 

 4. کلماتی که به ( ۊ ) ختم میشوند مثل لاکۊ (=دختر) برای فشرده کردن ( ۊ ) را برداشته و داریم

 

 * برای اول شخص مفرد ( ؤ'م ) اضافه میشود » لاکؤ'م : لاکۊ هیسم

 * برای دوم شخص مفرد ( ؤ'ی ) اضافه میشود » لاکؤ'ی : لاکۊ هیسی

 * برای سوم شخص مفرد ( ؤ'ﻪ) اضافه میشود » لاکئه': لاکۊ  هیسه

 * برای اول شخص جمع ( ؤ'ىم ) اضافه میشود » لاکؤ'ىم : لاکۊ هیسیم

 * برای دوم شخص جمع ( ؤ'ىن ) اضافه میشود » لاکؤ'ىن : لاکۊ هیسین

 * برای سوم شخص جمع ( ؤ'ن ) اضافه میشود » لاکؤ'ن : لاکۊ هیسن


 5. در باقی کلمات داریم

 

 * برای اول شخص مفرد ( 'م ) اضافه میشود » خوب'ـم : خوب هیسم

 * برای دوم شخص مفرد ( 'ی ) اضافه میشود » خوب'ـی : خوب هیسی

 * برای سوم شخص مفرد ( 'ﻪ ) اضافه میشود » خوب'ـﻪ: خوب  هیسه

 * برای اول شخص جمع ( 'یم ) اضافه میشود » خوب'ـىم : خوب هیسیم

 * برای دوم شخص جمع ( 'ىن ) اضافه میشود » خوب'ـىن : خوب هیسین

 * برای سوم شخص جمع ( 'ن ) اضافه میشود » خوب'ـن : خوب هیسن


-------------------------------------------------------------

 فرق بین بودن درجایی و چیزی بودن


 #چیزی بودن

 مۊ گیل هیسم hisəm

 تۊ گیل هیسی hisi

 اۊن گیل هیسه hisə

 آمۊ گیل هیسیم hisim

 شۊمۊ گیل هیسین hisin

 اۊشان گیل هیسن hisən


 #در جایی بودن

 مۊ گیلان هیسأم hisam

 تۊ گیلان هیسأی hisay

 اۊن گیلان هیسئه hisae

 آمۊ گیلان هیسأیم hisaym

 شۊمۊ گیلان هیسأین hisayn

 اۊشان گیلان هیسأن hisan

 #

 مۊ گیلان هیسأبؤم hisabom

 تۊ گیلان هیسأبی hisabi

 اۊن گیلان هیسأبؤ hisabo

 آمۊ گیلان هیسأبیم hisabim

 شۊمۊ گیلان هیسأبین hisabin

 اۊشان گیلان هیسأبؤن hisabon



 منفی

 #چیزی بودن

 مۊ گیل نییم niyəm

 تۊ گیل نییی niyi

 اۊن گیل نییه niyə

 آمۊ گیل نیییم niyim

 شۊمۊ گیل نییین niyin

 اۊشان گیل نیین niyən


 #در جایی بودن

 مۊ گیلان نئسأم nesam

 تۊ گیلان نئسأی nesay

 اۊن گیلان نئسئه nesae

 آمۊ گیلان نئسأىم nesaym

 شۊمۊ گیلان نئسأىن nesayn

 اۊشان گیلان نئسأن nesan

 #

 مۊ گیلان نئسأبؤم nesabom

 تۊ گیلان نئسأبی nesabi

 اۊن گیلان نئسأبؤ nesabo

 آمۊ گیلان نئسأبیم nesabim

 شۊمۊ گیلان نئسأبین nesabin

 اۊشان گیلان نئسأبؤن nesabon


-------------------------------------------------------------


افعال گیلکی معمۊلا به یکی از پنج حالات زیر پایان می‎یابند!


حالت۱. افعالی که به «ؤن» ختم می‎شوند. مانند: بؤؤن، شؤؤن

حالت۲. افعالی که به «ئن» ختم می‎شوند. مانند: دئن، فیچئن

حالت۳. افعالی که به «أن» ختم می‎شوند. مانند: هٔمأن، هٔدأن

حالت۴. افعالی که به «تن/دن» ختم می‎شوند. مانند: گۊتن، هٔوردن

حالت۵. افعالی که به «سن/ستن» ختم می‎شوند. مانند: وؤسۊسن، مننسن


۱ نظر موافقین ۰ مخالفین ۰ ۲۲ ارديبهشت ۹۴ ، ۲۱:۰۰
بخساد